Herweijerdag 2025 door de Hoeksche Waard
(Oom Karel en de zes moorkoppen)

Zijn naam viel vaak tijdens de familiedag van de Herweijers: oom Karel, ongetrouwde zoon van Jan Herweijer en Lena van Es. Oom Karel was het 13e kind uit een gezin met 15 kinderen van wie er verscheidene vroeg overleden. Oom Karel was een broer van mijn oma Johanna Huigje, het13e kind. Hij was een bijzonder mens. Hij fietste in z’n eentje het hele land door. In mijn herinnering stond hij op een dag met zijn fiets en zijn rieten koffertje voor de deur van ons huis in Waardenburg, oog in oog met zijn neef Koos Stolk, mijn vader. Maar hij bleef daar staan kijken en zette geen stap naar de voordeur. ondanks verzoeken van mijn moeder.

Oom Karel keerde weerom. Waarheen? Naar huis? Naar een ander familielid? De geschiedenis blijft in nevelen.

Oom Karel had meer eigenaardigheden. Bij zijn neef Jan Herweijer in Kampen ging hij wel naar binnen, zo vertelde diens zoon Heico

tijdens de busrit door de Hoeksche Waard op zaterdag 13 september 2025. Maar ook dat bezoek werd legendarisch, althans waard om verder door te vertellen. Want Heico viste uit zijn herinnering op dat oom Karel eens bleef slapen en hij als nieuwsgierig jongetje onder zijn bed een doos met zes moorkoppen vond. Hebbes, dacht hij verlekkerd, oom Karel zal straks wel trakteren. Een logeerpartij hoeft niet gratis te zijn…

Maar helaas, toen Heico, speurneus in huize Herweijer, enkele dagen later eens ging kijken of die moorkoppen nog in de doos zaten was al dat lekkers opgepeuzeld.  Heico had het nakijken, oom Karel was, de traditie van de Herweijers getrouw, een echte zoetekauw en had er zelf de tanden maar ingezet.

Het was een van de smakelijke anekdotes op deze zaterdag  tijdens de rondrit, georganiseerd door Schil Herweijer. Uitvalsbasis was de ouderlijke boerderij aan de Keizersdijk in Cillaarshoek, de geboorteplek van zijn opa Schilleman en mijn oma Johanna Huigje. Het was ook de plek waar de geschiedenis van deze tak der Herweijers 150 jaar geleden begon, de plek ook waar nazaat Schil Herweijer nog woont.

De ontvangst op de ouderlijke boerderij was allerhartelijkst. In de schuur op de deel hadden Schil en zijn vrouw Maddie, geassisteerd door hun zonen Gilles en Lennard en hun schoondochter Vera, tafels en stoelen her en der neergezet om de 42 Herweijers (al dan niet koud of warmbloedig…) met koffie en taart te verwelkomen. Secretaresse Willy Vogelaar had als vanouds weer gezorgd dat iedereen het juiste naambordje opgespeld kreeg. Met een pendelbusje reed Schil de gasten naar zijn boerderij waarna de tocht over de dijk en door de polders kon beginnen.

Schil had zich uitstekend voorbereid want als een ware historicus verhaalde hij over de geschiedenis van ‘’zijn’’ boerderij die hij inmiddels heeft overgedaan aan zijn zonen Lennard en Gilles. 150 jaar historie Herweijer is niet uit te wissen.

Overgrootvader Jan trouwde in 1875 met Lena van Es. Samen kregen zij maar liefst 15 kinderen van wie een groot aantal jong stierf. Ik telde in het boek Zevenhonderd jaren Herweijer zeven kinderen die niet ouder zijn geworden dan 21 jaar; sommigen stierven op zeer  jeugdige leeftijd.

Voor mij als kleinzoon wel een bijzonder moment om als het ware in de voetsporen van je oma rond de boerderij te lopen, een plaats waar zij ooit gespeeld heeft, een plaats ook waar gerouwd is om het grote aantal kinderen dat vroegtijdig stierf. Mijn vader Koos Stolk vertelde dat zijn moeder, mijn oma dus, vaak met angst en beven van school naar de boerderij liep. Want als de luiken dicht waren wist zij dat er weer een kind was overleden.

Onderweg was Schil de perfecte reisleider die informatief het land en het landschap om ons hen wist te duiden. De Hoeksche Waard is karakteristiek met zijn dijken en de dijkhuizen, soms omzoomd door een dubbele rij essen om de dijk stevigheid te bieden tegen overstromingen. Dijkhuizen worden afgewisseld met kloeke herenboerderijen met hun typische klokgevels.

Schil loodste ons eerst langs de rentenierswoning van oma Lena en haar zoons Adrianus en Karel. In de Tweede Wereldoorlog is die woning erg gehavend uit de strijd gekomen maar later herbouwd tot een dubbele woning. Zoon Adrianus trok later het huis uit en kreeg land in de polder Nieuw Bonaventura waar hij eerst een schuur bouwde en later het huis ervoor zette. “Dijkestee” was compleet. De eerste steen werd gelegd door neefje Jan, vader van Atie, Hilbert en Heico.

Tijdens de watersnood van 1953 werd ook de boerderij niet gespaard en  moest Schil’s vader zijn tante Pietje op de rug nemen en in veiligheid brengen.

Al zigzaggend reed de bus, behendig bestuurd door chauffeur Marco van De Vlaerdinger, naar de Mariahoeve in De Mookhoek, gebouwd door Arie Roos, die trouwde met oom Karel’s zus Marie. Ook hier dook oom Karel op. Eerst logeerde hij vaak op die boerderij; later ging hij er zelfs wonen. Dat vereiste nogal wat improvisatie voor zijn moeder, zo vertelde kleinzoon Jaap Roos via de telefoon in de bus. Min of meer onder druk verhuisde oom Karel daarna naar het rusthuis Waleweg in Strijen waar hij in 1980 overleed, 89 jaar oud.

De tussenstop was gepland in het Postiljon motel in Dordrecht, ooit het trefpunt van de eerste reünie in 1985. Na de lunch testte Hilbert Herweijer de kennis van de Herweijers. Hij vroeg hen diep in hun binnenste te graven om zo een profiel samen te stellen van De Echte Herweijer. Aan de hand van een 15-tal vragen werd een ieder uitgenodigd op te tekenen wat een Herweijer typeert.

Na de lunch ging het terug naar het dorp Cillaarshoek, ooit in 1412 door de Sint Elisabeth vloed verzwolgen.

Rond de kerk vormde zich daarna een dorpsgemeenschap van boeren, landarbeiders en middenstanders. Schil noemde moeiteloos de ene na de andere neringdoende uit zijn jeugd op.

Het kerkje bezit nog een luidklok uit 1388 en een doopvont uit de 15e eeuw. Het zaalkerkje is niet zo oud, van 1838 en verving een laat middeleeuws kerkje uit 1615. Bijzonder in het kerkje zijn de glas-in-lood ramen die de vier evangelisten voorstellen en andere Bijbelse fragmenten uittekenen.

Schil vertelde dat Cillaarshoek ooit een school kende, gebouwd in de trant van de befaamde architectuur stijl “De Stijl”, ontworpen in 1917 door niemand minder dan Jan Wilts, de architect van het Olympisch Stadion in Amsterdam.

Het was die dag in september net Monumentendag. Dus kon kerkgids Goris Hooghwerff toelichting geven over het interieur en de bouwhistorie.

Voorafgaand aan het bezoek aan het kerkje begaf het gezelschap zich naar het kleine en intieme kerkhofje van Cillaarshoek waar overoma Lena van Es begraven ligt, naast een van haar dochters, Katharina Cornelia die op 32-jarige leeftijd in een tehuis in Loosduinen is gestorven. Oom Karel heeft daar ook zijn laatste rustplaats gevonden, schuin tegenover zijn moeder. Tot op hoge leeftijd verzorgde hij trouw de beide graven, van zijn moeder en van zijn zuster.

De meer dan geslaagde dag werd, ondanks af en toe een plensbui, afgesloten met een copieus maal in de Koningshoeve in Klaaswaal.

Cees Stolk, kleinzoon Johanna Huigje Herweijer